In hoeverre kunnen we zonder zuivel?. Foto: ANP

In hoeverre kunnen we zonder zuivel?. Foto: ANP

ARNHEM - Stichting Dier&Recht mag van de rechter niet langer zeggen dat zuivel ernstig dierenleed veroorzaakt, zoals het deed in een postercampagne. Dier&Recht wil Nederlanders er bewust van maken minder zuivel te nuttigen. Dat werpt de vraag op: zouden wij als mensen eigenlijk zonder zuivel kunnen?

Zie ook: Veehouder fel: 'Geen enkel bewijs dat zuivel ernstig dierenleed veroorzaakt'

Zuivel staat in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Dan gaat het wel om halfvolle en magere melk en melkproducten. Het eten en drinken van zuivel is volgens het Voedingscentrum namelijk goed voor je gezondheid en verkleint de kans op ziekten, zoals darmkanker, diabetes type 2 en botontkalking. "Zuivel kun je qua gezondheidseffecten niet helemaal één op één vervangen door een ander product", stelt woordvoerder Patricia Schutte van het Voedingscentrum.

Ook Ellen Kampman, hoogleraar Voeding en Ziekte aan de Wageningen Universiteit, zegt dat we zuivel nodig hebben. "Het zit niet voor niets in de Schijf van Vijf", zegt zij. "Ziektes als dikke darmkanker en diabetes komen steeds vaker voor. Vooral yoghurt is goed tegen die laatste."

Hoeveel moeten we nemen?

"Vijftigplussers krijgen het advies om zeker drie à vier porties zuivel per dag te nemen", vervolgt Kampman. "Voor mensen onder de 50 is dit twee tot drie porties. Dit alles aangevuld met twee plakken kaas. Het gaat dan wel om magere of halfvolle zuivel. Want van volle melk en kwark krijg je weer te veel calorieën binnen."

Het Voedingscentrum stelt dat het vooral op jonge leeftijd belangrijk is voldoende calcium en vitamine D binnen te krijgen om botten zo sterk mogelijk te maken.

Voedingsstoffen

Zuivel zit ook vol met eiwit, vet, koolhydraten en zijn een bron van de vitamines B2, B12 en calcium. Daarnaast zitten er ook mineralen in, zoals fosfor, kalium, magnesium en zink. Melkproducten, waaronder kaas, zouden gemiddeld 60 procent van de dagelijkse calciuminname en 40 procent van de vitamine B12-inname leveren. "Calcium is bijvoorbeeld goed voor je botten, B12 voor de aanmaak van dna en eiwitten zijn goed voor spieren", voegt Kampman toe.

Maar al die voedingsstoffen, kunnen we die niet op een andere manier binnenkrijgen? "Jawel", zegt Schutte. "Voor mensen die geen zuivel kunnen of willen nemen, zijn er wel steeds meer alternatieven op de markt. Zolang daar voldoende eiwit, calcium en vitamine B12 in zit, krijg je die voedingsstoffen in elk geval wel binnen." Maar de praktijk is weerbarstiger.

"Vitamine B12 is alleen uit dierlijke producten te halen", zegt Kampman. "Calcium zit niet enkel in zuivel, maar ook in noten en groenten. Je moet alleen grote hoeveelheden eten om dezelfde aantallen te halen als in zuivel. Dit is met name bij noten een probleem, want hier zitten ook veel vetten in. Daar word je dus te dik van en dat verhoogt het risico op diabetes."

Vitamines

Het Voedingscentrum heeft sojadrink met toegevoegd calcium en vitamine B12 wel opgenomen in de Schijf van Vijf. "Omdat dit twee belangrijke kenmerkende microvoedingstoffen zijn die in melk voorkomen", aldus het Voedingscentrum. "Maar zuivelproducten zijn daarnaast nog een belangrijke bron van andere vitamines en mineralen. Deze zal je dus uit andere producten binnen moeten krijgen."

Sojamelk is niet het enige alternatief. "Havermelk is dat ook", gaat Kampman verder. "Maar dit kan veel suiker bevatten en dus het risico op diabetes verhogen. Kies dus de ongezoete variant. Sojamelk is dan beter, zeker als dit verrijkt is met B12 en calcium. Alleen bevat soja weer veel stoffen die lijken op vrouwelijke geslachtshormonen. We weten nu nog niet wat het voor de gezondheid van mensen uit westerse landen betekent als zij veel en langdurig sojamelk en -producten gebruiken."

Ook rondom de eiwitten is er nog onzekerheid. "Er wordt nu nog onderzocht wat het verschil in effect is tussen plantaardige en dierlijke eiwitten. We weten nu nog niet of plantaardige eiwitten net zo goed zijn voor spieren als dierlijke. Dat onderzoek loopt nog."

'Kweekmelk'

Het Voedingscentrum ziet dat mensen tegenwoordig steeds vaker een alternatief zoeken voor zuivel. Zo bleek uit onderzoek van IRI dat tussen 2016 en 2019 producten als melk, karnemelk, vla en toetjes steeds minder verkochten. "Er is een trend gaande om plantaardige alternatieven te nuttigen. Het zou mooi zijn als deze ook voldoen aan de criteria en de nodige voedingsstoffen zoals eiwit, calcium en vitamine B12."

En misschien komt naar nog een nieuw alternatief bij. "Er zijn ook fabrikanten die inzetten op het ontwikkelen van melkeiwitten uit bijvoorbeeld gisten, zonder dat het van de koe kom. Misschien zou je dit een soort ‘kweekmelk’ kunnen noemen. Wie weet wat dit soort ontwikkelingen in de toekomst gaan brengen, al weten we daarvan nog niet precies wat de voedingssamenstelling gaat worden en of het eindproduct uiteindelijk dezelfde positieve gezondheidseffecten heeft als het gebruik van zuivel", besluit het centrum.

Deel dit artikel